صاحب قدرت يا ثروت بوده ، كه جزئيات زندگى او را بنويسند ؛ فلان روز فلان ساعت از خواب بيدار شد و در چه ساعتى ناهار خورد ، در چه ساعتى شام خورد ، در چه ساعتى مسافرت كرد ، از كجا به كجا رفت ، كجا چنين عياشى كرد ، با كى چنين شوخى كرد ، چه كسى را كشت . بديهى است كه اينها مفيد نيست ، ولى به‌طور كلى نمىشود محكوم كرد بلكه در مورد افرادى كه مىتوانند الگو واقع بشوند بسيار كار مفيد و لازمى است . و هيچ ملتى هم نيست كه چنين تاريخى نداشته باشد . همهء ملتها الآن شخصيتهاى خودشان را به عنوان منابع و سرچشمه‌هاى الهام بخش به جامعه‌شان معرفى مىكنند و فيلمهايشان را نشان مىدهند ، زندگيهايشان را مىنويسند و يادداشت مىكنند . شما مىبينيد چندين هزار كتاب براى يك شخصيت مىنويسند كه چنين بوده ، و اينها را در تعليم و تربيت و آموزش مؤثر مىدانند . و نه تنها الگوهاى مثبت از اين جهتْ زندگيشان مفيد است ، الگوهاى منفى هم اين‌طور است يعنى افرادى كه برعكس ، كارهاى خيلى زشت و بد كرده‌اند و بعد در اثر كارهاى بدشان به سرنوشتهاى خيلى بدى دچار شده‌اند قهراً شرح حال اينها مفيد است ولى نه تحت قانون منابحه و محاكات بلكه قانون ضدش كه انسان وقتى كه يك بدى و اثر آن را در ديگرى ببيند عملًا تنفر پيدا مىكند و از آن راه پرهيز مىكند . همان « ادب لقمانى » به قول سعدى است كه به لقمان گفتند ادب از كه آموختى ؟ گفت از بىادبان ، يعنى اگر [ كسى ] « 1 » اخلاق زشت دارد و به تعبير او كار بىادبانه انجام مىدهد حس نمىكند كه در مردمِ ديگر چه نفرتى پيدا مىشود ، ولى وقتى كه در ديگرى مىبيند و در خودش آن نفرت پيدا مىشود ياد مىگيرد كه اين كار را نكند . بنابراين تاريخ نقلى كه تاريخ شخصى و فردى است يك چيز بىفايده نيست ، مفيد است ، ولى بستگى دارد به اين كه آن كسى كه تاريخ اشخاص را مىنويسد تاريخ چه اشخاصى را بنويسد يا در زندگى آن اشخاص چه مسائلى را انتخاب كند . تاريخ شخصى در قرآن در قرآن از جمله مسائلى كه هست ما مىبينيم كه همين مسائل تاريخ شخصى به اين معناست ، يعنى امورى را كه مربوط به افراد و اشخاص است كه فلان فرد و فلان شخص چه كرد نقل مىكند و حتى در بعضى موارد تصريح مىكند كه فلان شخصيت را اسوه قرار بدهيد ، مثل اينكه راجع به زندگى پيغمبر اكرم هست و تصريح به اينكه لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ وَ

--> ( 1 ) [ حدود بيست ثانيه نوار افتادگى دارد . ]